Kowadło — centrum warsztatu
Kowadło jest podstawowym elementem wyposażenia. Jego masa wpływa bezpośrednio na efektywność pracy: cięższe kowadło pochłania mniej energii uderzenia i przekazuje więcej siły w metal. Dla hobbysty minimalna użyteczna masa wynosi ok. 50 kg, choć kuźnie profesjonalne używają kowadeł 100–200 kg.
Typy kowadeł dostępne w Polsce
- Kowadła europejskie (rogowe) — klasyczna forma z rogiem (stożkowym) i piętą. Pozwala na gięcie w różnych promieniach. Dostępne nowe w cenach od ok. 800 zł (mniejsze) do kilku tysięcy złotych.
- Kowadła radzieckie (CCCP) — często spotykane na rynku wtórnym. Stalowe, masywne, z masą wytłoczoną na boku. Jakość roboczej powierzchni bywa zróżnicowana — warto sprawdzić twardość, stukając młotkiem: dźwięk powinien być dźwięczny, nie głuchy.
- Kowadła kolejowe (szyny) — najtańsze rozwiązanie startowe. Odcinek szyny kolejowej ustawionej pionowo lub poziomo zastępuje kowadło w pierwszych ćwiczeniach. Ograniczony kształt powierzchni roboczej utrudnia niektóre techniki.
Młoty kowalskie
Wybór właściwego młota zależy od planowanego rodzaju pracy. Najważniejsze typy:
| Typ | Masa (kg) | Zastosowanie |
|---|---|---|
| Krzyżowy | 0,5–1,5 | Ciągnienie, wyciąganie, profilowanie |
| Okrągłoogłowowy | 0,8–2 | Wyrównywanie, praca na zaokrągleniach |
| Riffler (poprzeczny) | 1,5–3 | Spęczanie, kształtowanie grubych sekcji |
| Ślediok (kowalski) | 3–6 | Praca z partnerem (pomocnik kowala) |
Rączka powinna być dobrze osadzona i lekko owalna w przekroju — co zapobiega obracaniu się głowicy. Tradycyjnym materiałem jest drewno jesionowe. Rączki z tworzyw syntetycznych dostępne w sklepach budowlanych są dopuszczalne, jednak w dłuższej pracy generują więcej drgań.
Obcęgi kowalskie
Obcęgi służą do trzymania gorącego materiału. Dobrana para obcęgów to taka, która pewnie trzyma pręt bez konieczności mocnego ściskania — ręka kowala nie powinna się męczyć. Podstawowe typy:
- Płaskousty — do prętów kwadratowych i płaskowników
- Okrągłousty (V-bit) — do prętów okrągłych
- Obcęgi do podków — szeroka szczęka, do blach i płaskowników szerszych niż 25 mm
- Obcęgi rurowe — do rur i tulei
W Polsce nowe obcęgi produkowane są m.in. przez rodzinne firmy kowalskie w Małopolsce i na Śląsku, a używane dostępne są na aukcjach internetowych lub w skupach złomu narzędziowego.
Narzędzia kształtujące
Przebijaki i dziurkacze
Służą do wykonywania otworów w gorącym metalu. Przebijak wbija się w nagrzany pręt, po czym przebija na wylot na specjalnym otworze kowadła (dziurze przelotowej). Wykonanie otworu o średnicy 10 mm w pręcie 20×20 mm wymaga dwóch lub trzech nagrzań.
Dłuta kowalskie
Gorące dłuta służą do nacinania i odcinania gorącego metalu. Zimne dłuta — do cięcia w temperaturze otoczenia. Kąt ostrza różni się w zależności od przeznaczenia: dłuta gorące mają kąt ok. 45°, zimne — ok. 60°.
Podbijaki i formowniki
Narzędzia dolne (mocowane w otworze kowadła) i górne (uderzane młotem) służą do nadawania profilowanych kształtów. Formownik do zaokrągleń, formownik do ożebrowania czy radełko to przykłady narzędzi pomocniczych rozszerzających możliwości warsztatu.
Imadło kowalskie
Imadło kowalskie różni się od ślusarskiego: ma szczęki zamocowane na sprężynach i może być zwarte jedną ręką. Montowane jest do solidnej podstawy lub słupka. Masy szczęk od 30 kg w górę. W Polsce sprzedawane m.in. jako imadła „paral" — nazwa handlowa popularna od lat.
Źródła i sklepy
Narzędzia kowalskie można kupić w wyspecjalizowanych sklepach online (m.in. sklepy z wyposażeniem kuźniczym) lub zamówić u rodzimych kowali-rzemieślników. Portal Allegro zawiera regularnie oferty narzędzi używanych.